Монголчууддaa хүргэх үг

Энэ удаа монгол дахь боловсролын талаар жаахан хөндөмөөр санагдлаа. 10н жилд байхад даа. Манай ангийн нэгэн багш хөвгүүдийг минь тачигнатал загнаад, ''Та хэд эцэг эхийнхээ яc махыг шулж амьдарсанаас зах дээр гараад тэрэг түрвэл талханы мөнгө олоод муу эцэг эхийгээ зовоохгүй байхгүй юу!'' гэж загнаж байж билээ. Tэр үед хүүхэд байсан болоод ч тэр үү нээрэн л сургуульд сурах нэртэй муу эцэг эхийгээ их зовоож байна даа гэж бодож байлаа. Мөн ганцаар тогтохгүй багш нар тэр битгий хэл эцэг эхчүүд өдгөө хүртэл, "Өө хөвгүүд яадаг юм зах дээр гараад наймаа хийсэн ч амьдрах чадалтай, харин энэ хэдэн охидуудыг л хүний гар харахгүй боловсролтой болгоё" гэж ярьж байсаныг би амьдралдаа нэг бус нэлээн хэдэн зуун удаа сонссон тэр үедээ нээрэн тийм юм чинь гээд хүүхэд бодолдоо юу ч мэдэхгүй. "Би чинь эр хүн зах дээр наймаа хийсэн ч амьдрах юм чинь" гэж хагас бодолтой дутуу ухаантай явлаа гэтэл өсөн өрнөж буй нийгэмд эрчүүд мэдлэг боловсролтой байсанаар улс эх ороны элит гаралыг тодорхойлж өгдөг гэдэгийг яс махандаа шингэтэл АНУ гэгч улсад ирсэний дараа ойлголоо.
Бичлэг болгон дээрээ л би АНУ -г Эх оронтойгоо харьцуулж жишээ татдаг, харин энэ удаа дэлхий нийтээр нь өнгөрсөн түүх шаштиртай нь татчихьяа л даа. Эрчүүд мэдлэг боловсролтой байна гэдэг гэр бүлд хэрэгтэйгээс гадна улс оронд маш чухал байдаг. Хэдий өнөө үед жэндэрийн зөв харьцаа, эрх тэгш байдал гэж ярьж байгаа ч далд ёс суртахуун, далд хууль гэдэг нийгэмд заавал байдаг. Дээр үеэс эхлээд л эрчүүдийг л аль элит сургуульд эсвэл армид явуулж мэдлэг боловсрол, ур чадвартай болгодог байсан гэтэл өнөө үед муу охин минь энийгээ л гэсэн үгс чихний хажуугаар их урсдаг болж үүнийг би бас тэвчээд өнгөрч чадашгүй нь. Би бүсгүйчүүд, охидуудыг боловсролтой болоод хэрэггүй гэж байгаа юм биш мөн охидуудтай эцэг эхчүүдэд охиноо мэдлэг боловсролтой болгох хэрэггүй гэж зүтгэж байгаа юм биш харин буруу бодолтой эцэг эхчүүд тэр тусмаа багш нарт өөрийнхөө дуу хоолойг блогоороо нэг дуулгая гэж бодсон юм.
Эрчүүдийн мэдлэг боловрсол нь гэр бүлийн амьдралд болон улс ороны хөгжил дэвшилд асар хүчтэй нөлөөлдөг байна. Жишээ нь дэлхийн ихэнx том корпорациуд эмэгтэй хүмүүсийг ажилд авах дургүй байдаг бөгөөд энэ нь ямар нэгэн мэдлэг боловсролын талаар ялгагддаггүй байна. Хамгийн гол шалтаг нь. эмэгтэй хүмүүсийн ихэнх нь ажилд орсоны дараа 1,2 жилийн дотор гэрлэдэг эсвэл хүүхэдтэй болдог, ингэсэнээр албан газараас цалинтай заалттай 1,2 жилийн чөлөө олгох болдог энэ хугацаанд эмэгтэй хүн тэр үйлдвэрийн техникийн дэвшил болон дотоод бүтэцийн өөрчлөлтөнд хөл зэрэгцэн сурдаггүй бөгөөд харин сүүлдэж орж ирсэн эрчүүд 2,3, жилийн өмнө ажилд орсон бүсгүйчүүдээс мэдлэг болон бүтэцийн тал дээр харьцангуй өндөр боловсролтой болчихсон байдаг байна. Мөн шийдвэр гаргах хэмжээнд эрчүүд маань анх ажилд орсон өдөрөөсөө эхэлж зоригтой алхам хийж эхэлдэг бол бүсгүйчүүд маань харин жирийн нэгэн шийдвэрт дадал болох гэж наад зах нь 6н сар зарцуулдаг байна. Тиймд ихэнх компаниуд Харвардын их сургуулыг онц төгссөн бүсгүйгээс илүүтэй жирийн нэгэн коллежийн төгсөгч нийгэмд итвэхи, зүтгэлтэй залууг сонгох дуртай байдаг байна. Хэдийгээр тэгш эрх гэж яригддаг ч энэ бол нийт корпорациудын дунд байдаг бичигдээгүй дүрэм билээ.
Мөн эрчүүд сургуульд явахгүй болсоноор сэтгэн бодох чадвар, шийдвэр гаргах чадвар нь үе тэнгийн мэдлэг боловсролтой охидуудаас дордож нийгэмд нэгэн эмзэг асуудал үүсгэдэг байна, эл эмзэг хэсэгээ өөрийн эр чадал бучин шөрмөсөөр шийдвэрлэх гэж оролддог бөгөөд энэ нь эргээд нийгэмд гэр бүлийн хүчирхийлэлээс авхуулаад гэмт хэрэгийн асар том үндэс суурийг тавьж өгдөг. Мөн эрчүүд маань эхнэртэй хүүхэдтэй болох тусамаа нийгэмд эзлэх барь суурь ямар чухал болох мөн ажилтай, гэр бүлээ тэжээх нь хэрхэн үнэ цэнтэй болохыг ойлгож нийгэмийн итвэхитэй байдалруу шилждэг бөгөөд энэ үед ихэнх мэдлэг боловсролгүй залуучууд маань амьдралаа авч явж чадахгүйд хүрч бухимддаг бөгөөд харин мэдлэг боловсролтой нэг хэсэг нь энэ үед хамгийн их итвэхитэй ажиллаж амжилттайгаар зэрэг дэвшдэг байна гэтэл бүсгүйчүүд маань нөхөртөй хүүхэдтэй болох тусамаа нийгэм дахь байр сууриа алдаж нийгэмийн амьдралаас гэр бүлийн амьдарлуу шилждэг, ингэсэнээр нийгэмийг авч явдаг сэхээтэнүүд үгүй болж улс орон удирдлагагүй хэн мөнгөтөй хэн алдартай нь толгойтой бүхнийг удирдаж эхэлдэг.
Энэ бол яалт ч үгүй миний эх оронд болоод байгаа хамгийн эмэгнэлтэй нийгэмийн процэсс гэж би боддог. Эргэн тойрон оо та хар л даа өсвөр үеийн ихэнх залуучууд сургуулиас завсардсан, их дээд сургуульд сурч чадахгүй болсон, тэр битгий хэл уншиж бичиж чаддахгүй 20-25 хүрч байна. 10н жилийн боловсрол, багш нар болон эцэг эхчүүдийн хандлага муу байсанаас шилжилтийнхээ насан дээр эрчүүд маань амьдралдаа байж болохгүй муу муухай алдаа хийж өөрөө өөрсдийгөө өргөст торны цаана хорихоос гадна өөрийн дотно нэгнийхээ алтан амь насыг тасдаж байна. Би эрэгтэй эмэгтэй хүмүүсийн тэгш байдалыг дэмждэг бас судалдаг гэхдээ манайхан эрчүүдээ багаас нь боловсролтой болгох хэрэгтэй байна үүнд эцэг эхчүүдээс өөр хэн ч гайхалтай нөлөө үзүүлж чадахгүй.
Дээр дурьдсанчилан Монголчууд маань "Энэ хүү яахав ээ зах дээр тэрэг түрсэн ч амьдрана, энэ охин л харин мэдлэг боловсролгүй бол хэцүүднэ" гэж ярьдаг даа, харин Европ тивд болон АНУ-д юу гэж ярьдаг вэ гэвэл "Энэ охин мэдлэг боловсролтой чадалтай сайн залуутай суувал амьдрална гэрэлтэнэ, Энэ хүү мэдлэг боловсролгүй болвол хүний охины амьдарыг сүйрүүлэхээс гадна нэр угсаа, улс төрөө сүйрүүлнэ" гэж ярьдаг. Энэ бол үнэхээрийн үнэн үг, сүүлийн 4н жил АНУ залуустай мөр зэрэгцэн суралцлаа эхний 1,2 дугаар курсд охид залуусын тоо адилхан л байдаг юм харин 3,4 дүгээр курсээс эхлээд охидууд нь эрс цөөрөөд харин эрчүүдийнх нь тоо нь илт давамгайлж эхэлдэг, жишээ нь манай санхүүгийн төгсөх курсын нэг ангид 6н охин 20 гаруй залуус байна.  Энэ нь АНУ эцэг эхчүүд залуучуудаа ятгасанаар залуучууд нь Их Дээд сургуульд их хэмжээгээр суралцаж байна гэвэл өрөөсгөл бодол болно харин энэ чөлөөт нийгэмд залуучууд маань өөрсдөө би л энэ амьдралыг авч явах хүн шүү гэсэн ухааралыг олж авчээ. Энэ л ухааралыг манай Монгол залуус бас олж аваасай. АНУ-д 1p курс-д хэнийг ч танихгүй явж байгаад л 3,4т мэргэжилийн хичээлүүд ороод ирэхээр дэрхийсэн баахан залуус хамт сураад танилцаж эхэлдэг энэ үед аль ч талаараа өөрөө өөрсдийгөө чөлөөт нийгэмд бэлдчихсэн залуустай сурах ямар урамтай бас сайхан гээч, тэмцээн уралдаан болсон ч тэр зүгээр нэг бодлого бодсон ч тэр 4н жил яс өөрсдөө өөрсдийгөө бэлдэж бас сайн багш профессороос суралцсан залуус хэдэн талаас тооны машин тачигнуулаад эсвэл лаптоп нотебоок нүдээд, зүүн баруунгүй зөв хариулт шидээд эхлэхээр дэргэд нь суугаа хүн юм сурахгүй байна гэж байдаггүй юм байна лээ.
Нэг инээдтэй юм нэмж хэлэхэд, Анх сургуульдаа ирээд нэг охинтой танилцаад "Яагаад их сургуульд орсон юм бэ?" гэж асуухад тэр бүсгүй төвөггүй бас санаа зовсон шинжгүй, "Өө сайн нөхөртөй болох гэж ирсэн юм" гэж хариулж билээ. Би иймэрхүү хариулт сонсож байгаагүй тул гайхан лавлан асуутал түрүүчийн хариулсан хариултаа давтаж хэлж билээ, одоо ч дөжирч дээ. АНУ-д зарим охидууд сайн нөхөр олох гэж их сургуульд сурдаг юм гэнэ лээ үнэний хувьтай шүү.
Төгсгөлд нь хэлэхэд энэ бичлэгээрээ охидуудаа муулах гэсэнгүй бас охидуудынхаа сурах боловсрох эрмэлзэл хүсэл мөрөөдөлийг хаахыг хүссэнгүй харин бүсгүчүүдээсээ мэдлэг чадвараар дутуу залуучууддаа санаа зовсондоо бичлээ. Ирээдүйд мэдлэг боловсролтой элит залуус Монголд минь асар олоноор төрөн гараасай.
Эцэг эхчүүд маань нялх хүүгээ багаас нь боловрсолтой болгоё залуучууд маань ч гэсэн мэдлэг боловсролтой болж эх ороноо бусад их гүрэнтэй хөл нийцэхүйц хөгжил дэвшилд хүргэе!.